x x
x x

Tajemnica zawodowa priorytetem zawodu doradcy podatkowego jako zawodu zaufania publicznego

V Krajowy Zjazd Doradców Podatkowych, który odbył się w dniach 12-14 stycznia 2018 r. w Warszawie, zobowiązał Krajową Radę Doradców Podatkowych V kadencji do podejmowania wszelkich możliwych działań, mających na celu ochronę i umocnienie obowiązku zachowania tajemnicy zawodowej przez doradców podatkowych. Oprócz uchwały Programowej zostało to zapisane w odrębnej uchwale w sprawie tajemnicy zawodowej. Dlaczego tajemnica zawodowa jest fundamentem wszystkich zawodów zaufania publicznego, w tym zawodu doradcy podatkowego i jakie są podstawy prawne jej stosowania?

W odrębnej uchwale zjazdowej, dotyczącej tajemnicy zawodowej, zapisano, że obowiązek jej zachowania  jest fundamentalną zasadą wykonywana zawodu doradcy podatkowego i istotą instytucji zawodu zaufania publicznego.

Prawidłowe wykonywanie zawodu doradcy podatkowego wymaga pełnego zaufania pomiędzy doradcą podatkowym a jego Klientem. Gwarancją istnienia tego zaufania jest bezwzględny obowiązek zachowania w poufności zarówno wszelkich informacji uzyskanych od Klienta przez doradcę podatkowego w toku wykonywania obowiązków zawodowych, jak i treści porad udzielanych Klientowi przez doradcę.

Jakiekolwiek próby osłabienia instytucji tajemnicy zawodowej doradców podatkowych, czy rozszerzanie wyjątków od obowiązku jej bezwzględnego zachowania, oznaczałyby istotne i niedopuszczalne osłabienie pozycji obywatela w relacjach z organami Państwa.

 Jednym z najważniejszych celów V Zjazdu było określenie roli i zadań samorządu zawodowego w latach 2018-2021, zawartych w uchwale programowej, która obejmuje przede wszystkim wzmocnienie zawodu doradcy podatkowego oraz umocnienie jego wizerunku jako zawodu zaufania publicznego, promocję zawodu umożliwiającej zwiększenie potencjału rynkowego doradców podatkowych a także wszelkie możliwe działania mające na celu ochronę i umocnienie obowiązku zachowania tajemnicy zawodowej doradcy podatkowego jako atrybutu zawodu zaufania publicznego.

W programie działania zapisano także m.in. opiniowanie aktów prawnych dotyczących prawa podatkowego oraz innych przepisów dotyczących prowadzenia działalności gospodarczej, rozwój doradztwa podatkowego, działania zmierzające do zmiany ustawy o doradztwie podatkowym, działania zmierzające do zmiany struktury organizacyjnej samorządu doradców podatkowych, w szczególności utworzenia okręgowych izb doradców podatkowych posiadających osobowość prawną.

Nowy Przewodniczący KRDP o tajemnicy zawodowej

Kwestia zachowania tajemnicy zawodowej jest przedmiotem wielu wystąpień medialnych nowego Przewodniczącego Krajowej Rady Doradców Podatkowych prof. dr hab. Adama Mariańskiego. Przewodniczący KRDP podkreśla w nich, że zachowanie tajemnicy zawodowej jest to problem dotyczący wszystkich zawodów zaufania publicznego, m.in. radców prawnych i adwokatów.

Zdaniem prof. dr hab. Adama Mariańskiego, uchylenie tajemnicy zawodowej w stosunku do tych trzech grup zawodowych stanowiłoby istotny wyłom w funkcjonowaniu zawodów zaufania publicznego.

„Bardzo ważna jest relacja między klientem a doradcą podatkowym. Klient musi mieć pewność, że wszystko to co mówi, tak jak na spowiedzi u księdza, jest chronione i nie może być w żadnym przypadku uchylone nawet ze względu na takie ważne sprawy jak uszczelnianie systemu podatkowego” – podkreśla Przewodniczący KRDP.

Prof. dr. hab. Adam Mariański zwraca uwagę, że w tym zakresie kraje Unii Europejskiej wprowadziły obowiązek raportowania pewnych schematów optymalizacyjnych ale nie przez doradców podatkowych czy adwokatów, a tylko i wyłącznie przez podatników. „Jeżeli Polska wprowadziłaby uchylenie tajemnicy zawodowej poszlibyśmy dalej niż kraje na całym świecie. Tajemnica zawodowa stanowi clou zawodu zaufania publicznego. To są święte zasady państwa prawa i tego w żadnym przypadku nie możemy uchylać” – podkreślił prof. dr hab. Adam Mariański. Przewodniczący KRDP zauważa, że przepisy, które obowiązują w zakresie przeciwdziałania unikaniu opodatkowania są bardzo nieprecyzyjne a nie pomaga nam w tym administracja podatkowa ponieważ wytyczne, które wydaje pogłębiają jeszcze bardziej ten stan niepewności.

Podstawy prawne tajemnicy zawodowej doradcy podatkowego

Tajemnica zawodowa jest fundamentem zawodu zaufania publicznego, jakim jest zawód doradcy podatkowego. Pojęcie zawodu zaufania publicznego w Polsce zostało wprowadzone przez art. 17 Konstytucji z dnia 2 kwietnia 1997, który wskazuje, że wykonywanie zawodu zaufania publicznego powiązane jest z istnieniem samorządu zawodowego. Do zawodów zaufania publicznego zalicza się profesje polegające na wykonywaniu zadań o szczególnym charakterze z punktu widzenia zadań publicznych i z troski o realizację interesu publicznego. Takim zawodem jest doradca podatkowy.

Art. 17 ust. 1 Konstytucji stanowi, że w drodze ustawy można tworzyć samorządy zawodowe, reprezentujące osoby wykonujące zawody zaufania publicznego i sprawujące pieczę nad należytym wykonywaniem tych zawodów w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony.

Zawód zaufania publicznego to zatem  taki zawód, dla którego w drodze ustawy utworzono samorząd zawodowy, o którym stanowi Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Zawód zaufania publicznego i jego samorząd powstaje zatem w drodze ustawy i tylko na podstawie ustawy może być zlikwidowany.

Do zawodów zaufania publicznego zalicza się profesje polegające na wykonywaniu zadań o szczególnym charakterze z punktu widzenia zadań publicznych i z troski o realizację interesu publicznego.

Wykonywanie zawodu zaufania publicznego określane jest dodatkowo m.in. normami etyki zawodowej, szczególną treścią ślubowania, tradycją korporacji zawodowej.

 Zawód doradcy podatkowego spełnia wszelkie przesłanki zaliczające go do grupy zawodów zaufania publicznego. Jest zawodem powołanym dla ochrony interesu publicznego posiadającym samorząd zawodowy, czyli Krajową Izbę Doradców Podatkowych, której celem jest reprezentacja jej członków i troska o prestiż zawodu doradcy podatkowego a także prawidłowe jego wykonywanie. KIDP sprawuje bowiem  pieczę nad należytym wykonywaniem zawodu poprzez regulacje wewnątrzkorporacyjne w zakresie etyki zawodowej oraz organy dyscyplinarne tj. Rzecznika Dyscyplinarnego, Sąd Dyscyplinarny i Wyższy Sąd Dyscyplinarny.

Jedną z istotnych cech zawodów zaufania publicznego jest zachowanie tajemnicy zawodowej. Tajemnica zawodowa ma na celu nie tylko ochronę danych powierzonych doradcy podatkowemu przez jego klienta. Zapewnia też ona prestiż zawodu poprzez stworzenie atmosfery zaufania do przedstawicieli danego zawodu.

Instytucja tajemnicy zawodowej doradcy podatkowego uregulowana jest wprost w art. 37 ust. 1-4 ustawy z dnia 5 lipca 1996 r. o doradztwie podatkowym (Dz. U. 11.41.213 t. j.). Zgodnie z tym przepisem doradca podatkowy jest obowiązany zachować w tajemnicy fakty i informacje, z którymi zapoznał się w związku z wykonywaniem zawodu. Obowiązek taki nie jest ograniczony w czasie i dotyczy także  pracowników kancelarii doradcy podatkowego. Przepis art. 37 ust. 2 ustawy o doradztwie podatkowym penalizuje ustawowy zakaz przesłuchiwania doradcy podatkowego bez zwolnienia od tego obowiązku w trybie określonym odrębnymi przepisami.

Uchwała – Zasady Etyki Doradców Podatkowych

Dopełnieniem zakresu i charakteru tajemnicy zawodowej doradcy podatkowego, określonego ustawowo,  są też przepisy art. 6 i art. 7 Zasad Etyki Doradców Podatkowych wprowadzonych załącznikiem do uchwały nr 32/2014 Krajowej Rady Doradców Podatkowych z dnia 11 lutego 2014 r.

Art. 6
1. Doradca podatkowy ma obowiązek zachować w tajemnicy wszelkie fakty i informacje, jakie powziął w związku z wykonywaniem zawodu, z wyjątkiem przypadków przewidzianych w odrębnych ustawach.
2. Obowiązek zachowania tajemnicy, o którym mowa w ust. 1, obejmuje wszystkie uzyskane przez doradcę podatkowego informacje, w szczególności zawarte w materiałach utrwalonych w jakiejkolwiek formie.
3. Doradca podatkowy obowiązany jest zabezpieczyć przed ujawnieniem lub niepożądanym wykorzystaniem wszystko, o czym dowiedział się w związku z wykonywaniem czynności zawodowych.
4. Doradca podatkowy jest zobowiązany do stosowania procedur chroniących dane w każdej postaci, w tym również elektronicznej, przed zniszczeniem, zmianą lub dostępem osób niepowołanych.

Art. 7
1. Obowiązek zachowania tajemnicy zawodowej jest nieograniczony w czasie i trwa także po ustaniu stosunku prawnego, na podstawie którego doradca podatkowy wykonywał czynności zawodowe.
2. Obowiązek zachowania tajemnicy obowiązuje również po zaprzestaniu wykonywania zawodu doradcy podatkowego albo skreśleniu z listy doradców podatkowych.
3. Obowiązek, o którym mowa w ust. 1 dotyczy w szczególności wszelkich materiałów i dokumentów w postaci papierowej, elektronicznej, magnetycznej lub innej, stanowiących akta doradcy podatkowego, niezależnie od miejsca, w którym się znajdują.

Z tajemnicy zwolnić może tylko sąd

Z tajemnicy zawodowej nie można zwolnić doradcy podatkowego ani w postępowaniu cywilnym, ani w postępowaniu administracyjnym, ani też w postępowaniach prowadzonych w trybie przepisów Ordynacji podatkowej.
Na gruncie postępowania cywilnego art. 261 § 2 k.p.c. stanowi, że świadek może odmówić odpowiedzi na zadane pytanie, jeżeli zeznanie miałoby być połączone z pogwałceniem istotnej tajemnicy zawodowej.

W postępowaniu administracyjnym kwestię tę reguluje art. 83 § 2 k.p.a. pozwalający świadkowi na odmowę odpowiedzi na pytania, gdy mogłaby ona spowodować naruszenie obowiązku zachowania prawnie chronionej tajemnicy zawodowej.

W przypadku postępowań prowadzonych na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zastosowanie znajduje art. 196 § 2 tej ustawy pozwalający świadkowi odmówić odpowiedzi na pytania, gdy odpowiedź mogłaby spowodować naruszenie obowiązku zachowania ustawowo chronionej tajemnicy zawodowej.

Przesłuchanie doradcy podatkowego w zakresie objętym tajemnicą może nastąpić po zwolnieniu z obowiązku zachowania tajemnicy zawodowej w trybie określonym odrębnymi ustawami.

Takim przepisem proceduralnym, który pozwala na uchylenie tajemnicy doradcy podatkowego, jest art. 180 § 2 k.p.k., który ma zastosowanie także w toku postępowania w sprawach o przestępstwa i wykroczenia skarbowe ( art. 113 § 1 k.k.s).

Natomiast, zgodnie z art. 37 ust. 4 ustawy o doradztwie podatkowym, obowiązek zachowania tajemnicy zawodowej nie dotyczy informacji udostępnianych na podstawie przepisów ustawy z dnia 16 listopada 2000 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu, w zakresie określonym tymi przepisami.

Ustawowe rozszerzenie zakresu tajemnicy zawodowej w 2010 r.

Ważnym wydarzeniem legislacyjnym w zakresie tajemnicy zawodowej doradców podatkowych była nowelizacja ustawy o doradztwie podatkowym w 2010 r. Ustawa z dnia 10 czerwca 2010 r. o zmianie ustawy o doradztwie podatkowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2010 r., Nr 122, poz. 826) poszerzyła zakres ochrony tajemnicy zawodowej doradcy podatkowego w toku postępowania karnego. Nowelizacja zmieniła zasady zwalniania z tajemnicy, wymieniając doradców podatkowych już bezpośrednio w art. 180 § 2 k.p.k.
 

 Przepis ten brzmi następująco: Osoby obowiązane do zachowania tajemnicy notarialnej, adwokackiej, radcy prawnego, doradcy podatkowego, lekarskiej, dziennikarskiej lub statystycznej oraz tajemnicy Prokuratorii Generalnej, mogą być przesłuchiwane co do faktów objętych tą tajemnicą tylko wtedy, gdy jest to niezbędne dla dobra wymiaru sprawiedliwości, a okoliczność nie może być ustalona na podstawie innego dowodu. W postępowaniu przygotowawczym w przedmiocie przesłuchania lub zezwolenia na przesłuchanie decyduje sąd, na posiedzeniu bez udziału stron, w terminie nie dłuższym niż 7 dni od daty doręczenia wniosku prokuratora. Na postanowienie sądu przysługuje zażalenie.

Zatem, osoby obowiązane do zachowania tajemnicy doradcy podatkowego mogą być przesłuchiwane co do faktów objętych tą tajemnicą tylko wtedy, gdy zostaną zwolnione z tego obowiązku przez sąd (w toku postępowania przygotowawczego na wniosek prokuratora), w sytuacji gdy jest to niezbędne dla dobra wymiaru sprawiedliwości, a okoliczność nie może być ustalona na podstawie innego dowodu. Tym samym ustawodawca zrównał tajemnicę zawodową doradcy podatkowego z tajemnicą adwokacką, radcy prawnego, notarialną, lekarską i dziennikarską.

Z tajemnicy zawodowej może doradcę podatkowego zwolnić tylko sąd karny postanowieniem na wniosek prokuratora lub z urzędu. Decyzja o zwolnieniu z tajemnicy zawodowej doradcy podatkowego oparta musi być na konkretnych przesłankach wskazanych w art. 180 § 2 k.p.k. Są to przesłanki niezbędności dla dobra wymiaru sprawiedliwości i niemożności ustalenia okoliczności na podstawie innego dowodu.

Warto podkreślić, że jeśli już sąd skutecznie zwolnieni doradcę podatkowego z tajemnicy zawodowej zgodnie z art. 181 § 1 k.p.k., sąd przesłucha osobę obowiązaną do zachowania tajemnicy zawodowej, w tym doradcy podatkowego, na rozprawie z wyłączeniem jawności.

Tajemnica zawodowa rozciąga się również na pisma i dokumenty będące w posiadaniu doradcy podatkowego powierzone mu lub przez niego wytworzone. Przepisy art. 225 i art. 226 k.p.k. przewiduje także szczególny tryb postępowania z pismami i dokumentami zawierającymi wiadomości objęte tajemnicą zawodową.

O wykorzystaniu pism i innych dokumentów zabezpieczonych w toku postępowania, na które rozciąga się obowiązek zachowania tajemnicy zawodowej doradcy podatkowego, decyduje także sąd, przy spełnieniu obu przesłanek materialnych z art. 180 § 2 k.p.k., a więc niezbędności dla dobra wymiaru sprawiedliwości i niemożności ustalenia okoliczności na podstawie innego dowodu.

Ochrona instytucji tajemnicy zawodowej, będącej filarem każdego zawodu zaufania publicznego jest więc nie tylko w interesie przedstawicieli tych zawodów ale przede wszystkich w interesie  ich Klientów.

Zgodnie z postanowieniami V Krajowego Zjazdu Doradców Podatkowych, Krajowa Rada Doradców Podatkowych dołoży wszelkich starań aby ten atrybut zawodu zaufania publicznego mógł być zachowany.

Wiesława Moczydłowska, Rzecznik Prasowy Krajowej Rady Doradców Podatkowych.

Kalendarium

grudzień 2018
pn wt śr czw pt so nd
1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
31
akcja
akcja
akcja
akcja
akcja
akcja
akcja

Kontakt

tel.: (22 578-50-00)
KIDP (centrala)

ul. Bitwy Warszawskiej 1920 r. nr 3/310
02-362 Warszawa
e-mail: biuro@kidp.pl

tel.: (22) 578-50-00,01,02
fax: (22) 578-50-09

x x x
x